ไม่ต้องแปลกใจถ้าจะมีใครบอกว่ามะเขือเทศเป็น “ผลไม้” เพราะมะเขือเทศจัดเป็น “Berry” แต่ถ้านับตามความคุ้นเคยคงต้องยอมรับว่าน่าจะนับเป็น “ผัก” มากกว่า เพราะทานและประกอบอาหารแบบผัก

คราวนี้ขอแจกแจงเรื่องมะเขือเทศกันจริง ๆ จัง ๆ ให้รู้เท่าทันสากล เพราะมะเขือเทศเป็นหนึ่งในผักที่มีผู้คนบนโลกบริโภคกันติดอันดับต้น ๆ

มะเขือเทศมีพันธุ์เยอะมากๆ แต่ถ้าจะลองแบ่งเป็นกลุ่ม ๆ ตามรูปร่าง และขนาดให้พอเข้าใจ(ตามฝรั่ง เทียบกับของไทย) ได้ดังนี้

• ผลกลม เล็ก เส้นผ่าศูนย์กลาง 1-2 ซม. สีไม่เกี่ยง เรียก “Cherry tomato” มักหวานกว่ามะเขือเทศทั่วไป นิยมทานในสลัด
• ส่วนมะเขือเทศผลใหญ่ขึ้นมาหน่อย นิยมปลูกกันมากมีเส้นผ่าศูนย์กลาง 5-6 ซม. (โครงการหลวงปลูก เรียก “มะเขือเทศโครงการหลวง หรือ Table tomato คือเป็นขนาดใหญ่พอดี ผลกลม รสชาติดี ไว้ทานสด หรือประกอบอาหาร) จนไปถึงเส้นผ่าศูนย์กลาง 10 ซม. ขึ้นไป เรียกว่า “Beefsteak tomato” (โครงการหลวงมี “มะเขือเทศจัมโบ้” น้ำหนัก 200 กรัมต่อผล ถือว่าน้อง ๆ Beefsteak เลย)

• มะเขือเทศสำหรับแปรรูป หรือเข้าโรงงาน ส่วนใหญ่ผลค่อนข้างรี หรือค่อนข้างยาว มักเรียกรวม ๆ ว่า “Plum tomato” ซึ่งก็แยกเป็น Roma, San Marzano ฯลฯ ส่วนบ้านเราที่มักเห็นใน supermarket เขียนว่า “มะเขือเทศท้อ” นั่นก็ใช่
• “Grape tomato” คือ มะเขือเทศเชอรี่แบบผลรี หรือจะบอกว่าเป็น Baby plum tomato ก็ได้ มีรสหวานกว่ามะเขือเทศทั่วไป อันนี้แหละที่ tomato lover บ้านเราคุ้นหูในชื่อ “มะเขือเทศเชอรี่”หรือ “มะเขือเทศราชินี” โครงการหลวงปลูกมะเขือเทศเชอรี่ (แบบผลองุ่น) ขายมีทั้งพันธุ์สีแดง และพันธุ์สีเหลือง

เวลาเก็บมะเขือเทศมาขาย เรามักเก็บจากต้นตอนที่ยังไม่สุกเต็มที่ ซึ่งจะได้ขนส่งได้สะดวก ไม่ช้ำ แต่สุกพอดีเมื่อถึงมือลูกค้า แต่ปัจจุบันจะเห็นว่ามีการขายมะเขือเทศทั้งช่อทั้งแบบลูกโต และแบบมะเขือเทศเชอรี่ ซึ่งทั้งช่อจะสุกพร้อม ๆ กัน และมักจะเก็บแบบสุกแดงคาต้น เพื่อให้ได้รสชาติที่ดีกว่า และสวยกว่าเวลาวางขายทั้งช่อ ซึ่งแน่นอนราคาย่อมแพงกว่า เพราะทะนุถนอมมากกว่าแยะ ส่วนของโครงการหลวง ตอนนี้มีขายเป็นช่อเฉพาะแบบผลใหญ่เท่านั้น ผลเล็กคงต้องรออีกหน่อย

มะเขือเทศเป็นแหล่งวิตามินซี และอี มะเขือเทศส่วนใหญ่สีแดงสด นั่นหมายถึง “ไลโคพีน” ซึ่งเป็นสารต้านอนุมูลอิสระที่ดีที่สุดในบรรดาแคโรทีนอยด์ ลดความเสี่ยงต่อการเป็นมะเร็งต่อมลูกหมาก มะเร็งทางเดินอาหาร และการเกิดโรคหัวใจเฉียบพลัน

*ไลโคพีน ต้องถูกปล่อยจากเซลล์ของมะเขือเทศด้วยกระบวนการความร้อนจึงจะดูดซึมได้ดีที่สุด โดยน้ำมัน หรือน้ำสลัดจำนวนหนึ่งช่วยส่งเสริมการดูดซึม

ฤดูกาลของมะเขือเทศโครงการหลวง มีจำหน่ายตลอดทั้งปี แต่มีมาก และราคาถูกลง ในช่วงเดือนกุมภาพันธ์ ถึง เมษายน

Tomato is botanically a berry, a subset of fruit, the tomato is nutritionally categorized as a vegetable. Since “vegetable” is not a botanical term, there is no contradiction in a plant part being a fruit botanically while still being considered a vegetable.

Tomato cultivars are roughly divided into several categories, based mostly on shape and size. 

• “Cherry tomatoes” are small and round, often sweet tomatoes generally eaten whole in salads 
• “Slicing” or “globe” tomatotes are the usual tomatoes of commerce, 5-6 cm diameter range up to beefsteak tomatoes 10 cm or more in diameter, beefsteak often used for sandwiches and similar applications – their kidney-bean shape makes commercial use impractical.

Royal project produce the globe tomato, 5-6 cm diameter, called “Table tomato” and the bigger one, 200 g. up weight, called “Jumbo tomato”

Recently, The royal project has begun selling “table tomatoes on the vine“, that are ripened or harvested with the fruits still connected to a piece of vine. These tend to have more flavor than picked before fully ripe.  

• “Plum tomatoes” or paste tomatoes are bred with a higher solid content for use in tomato sauce and paste and are usually oblong
• “Grape tomatoes“, shaped similarly to the oblong plum tomatoes but having the small size and sweetness of cherry tomatoes. They produce small ans typically oblong fruits, bite-sized shape, also used in salads.

Royal project produce the grape tomato in 2 cultivars; red and yellow (see cherry or grape tomatoes post.)

Seasonal : Available year round, but at their peak in February-April.